Կենդանի մատյանում հաճախ են վեճերը ազգայնականների եւ լիբերալների միջեւ: Ի սկզբանե պայմանավորվենք, որ անվանումները պայմանական են: Այս վեճը սկսվել է անկախ Հայաստանի գոյության առաջին օրը: Վեճն իհարկե վաղուց կար, բայց երբ ստեղծվեց Հայաստանի Հանրապետությունը անհրաժեշտություն առաջացավ վերջապես ընտրություն կատարել: Եւ այս առումով հատկանշական է Վազգեն Մանուկյանի հայտնի վեճը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ: Իրականում այդ վեճը շարունակվում է մինչ օրս: Անունները կարելի է փոխել, իսկ վեճի էությունը նույնն է: Երիտասարդների համար համառոտ ներկայացնեմ վեճի էությունը: Վազգեն Մանուկյանն ասում էր, որ հայ ժողովուրդը համաշխարհային ազգ է, հետեւաբար առաքելություն ունի: Տեր-Պետրոսյանի հայտնի բանաձեւը հնչում էր այսպես. «Ոչ, Հայաստանը սովորական երկիր է, հայ ժողովուրդը սովորական ժողովուրդ է»:
Դե կարծում եմ հասկանալի է, որ երկու մտքերն էլ ճշմարտություն են: Իհարկե բոլոր հայերը հոմո սապիենս են, հետեւաբար սովորական մարդիկ են, եւ պարզ է նաեւ, որ ցանկացած կենդանի էակ ու նաեւ ազգ ու պետություն առաքելություն պիտի ունենա թե չե կարելի է կախվել անիմաստությունից: Հետեւաբար ի՞նչ էին ուզում ասել մեր պետության առաջին ղեկավարները:
Սա առաջին հայացքից է այսքան պարզունակ վեճ: Իրականում վեճի էությունը խորքային է: Երբ ԼՏՊ-ն ասում էր, որ սովորական պետություն ենք նկատի ուներ, որ Հայաստանի Հանրապետությունն է հայ ազգի գոյության կարեւորագույն նպատակը եւ պետք է ամեն գնով զարգացնել տնտեսությունը եւ ապրել ինչպես սովորական արեւմուտքում եւ դրա համար անհրաժեշտ է.
ա. ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է շուտափույթ լուծվի, ընդ որում գրեթե ամեն գնով, քանի որ նրա հետագա շարունակումը վտանգում է ՀՀ գոյությունը, իսկ դա անթույլատրելի է
բ. Թուրքիայի հետ հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն մեր կողմից ցեղասպանության ճանաչումը սառեցնելով
Ըստ ԼՏՊ-ի այս դեպքում մենք կընդգրկվեինք բոլոր տարածաշրջանային նախագծերում եւ շատ լավ կապրեինք:
Վազգեն Մանուկյանի կամ ազգայնական գծի կողմնակիցները (այդ թվում նաեւ նախագահ Քոչարյանը) պնդում են որ մարդկանց կենսամակարդակի բարձրացումն ինքնանպատակ չի կարող լինել: Ըստ այդ գաղափարախոսության հայ ժողովուրդը եւ Հայաստանի Հանրապետությունն ունեն կարեւոր առաքելություն՝ ստեղծել ուժեղ պետություն, որը կլինի աշխարհի բոլոր հայերի հայրենիքը ու հպարտության առարկան: Դե այս նպատակին հասնելու համար բնականաբար, ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի ստատուս քվոին մոտիկ տարբերակով, իսկ Թուրքիան պետք է հաշվի նստի իր անցյալի հետ:
Հետո Հայաստանը ընտրեց Տեր-Պետրոսյանին եւ նրա գաղափարախոսությունը, 1998-ին ի դեմս Քոչարյանի եկան ազգայնականները, նույն ասյ վեճի հետեւանքով:
Ինչու հիշեցի այս ամենը , ուղղակի ստացվում է, որ այսօր էլ հիմնական երկընտրանքը նույնն է: Գուցե Սա Հայաստանի հավերժակա՞ն երկընտրանքն է:
Մեկ էլ մի բան թե ինչու է վտանգավոր կենսամակարդակի հետեւից ընկնելը: Չե որ եթե նպատակդ լավ ապրելն է ու միայն դա, ապա ավելի հեշտ է գնալ Եվրոպայում ապրել: Կարծում եմ ի վերջո ազգայնականները պրագմատիկ լիբերալներն են, որոնք հասկանում են, որ խիստ անհետաքրքիր տեսլական է երբ մարկանց ասում ես դիմացեք բոլոր դժվերություններին եւ անկախության երեսուներորդ տարում ձեր երկիրը կենսամակարդակով կլինի աշխարհի հիսուներորդը: Եվ ի՞նչ: Եթե դա է նպատակը հենց այսօր էլ կարելի է գնալ ու ապրել ասենք Լիտվայում: Չէ մեր լիբերալները ուրիշ բան պիտի մտածեն...
Վիքիփեդիայում պատահաբար հանդիպեցի աշխարհի երկրների ցանկը՝ ըստ մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ ցուցանիշի : 2004-ին մենք 107 -րդ էինք, այսօր կարծում եմ 98-100-ի շրջակայքում, իսկ եթե կարողանանք պահպանել տարեկան աճի տասը տոկոսը 2020-ին կլինենք 50-60 միջակայքում (կաճենք մոտ 3.13 անգամ) :
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cou ntries_by_GDP_%28nominal%29_per_capita
Սա առաջին հայացքից է այսքան պարզունակ վեճ: Իրականում վեճի էությունը խորքային է: Երբ ԼՏՊ-ն ասում էր, որ սովորական պետություն ենք նկատի ուներ, որ Հայաստանի Հանրապետությունն է հայ ազգի գոյության կարեւորագույն նպատակը եւ պետք է ամեն գնով զարգացնել տնտեսությունը եւ ապրել ինչպես սովորական արեւմուտքում եւ դրա համար անհրաժեշտ է.
ա. ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է շուտափույթ լուծվի, ընդ որում գրեթե ամեն գնով, քանի որ նրա հետագա շարունակումը վտանգում է ՀՀ գոյությունը, իսկ դա անթույլատրելի է
բ. Թուրքիայի հետ հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն մեր կողմից ցեղասպանության ճանաչումը սառեցնելով
Ըստ ԼՏՊ-ի այս դեպքում մենք կընդգրկվեինք բոլոր տարածաշրջանային նախագծերում եւ շատ լավ կապրեինք:
Վազգեն Մանուկյանի կամ ազգայնական գծի կողմնակիցները (այդ թվում նաեւ նախագահ Քոչարյանը) պնդում են որ մարդկանց կենսամակարդակի բարձրացումն ինքնանպատակ չի կարող լինել: Ըստ այդ գաղափարախոսության հայ ժողովուրդը եւ Հայաստանի Հանրապետությունն ունեն կարեւոր առաքելություն՝ ստեղծել ուժեղ պետություն, որը կլինի աշխարհի բոլոր հայերի հայրենիքը ու հպարտության առարկան: Դե այս նպատակին հասնելու համար բնականաբար, ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի ստատուս քվոին մոտիկ տարբերակով, իսկ Թուրքիան պետք է հաշվի նստի իր անցյալի հետ:
Հետո Հայաստանը ընտրեց Տեր-Պետրոսյանին եւ նրա գաղափարախոսությունը, 1998-ին ի դեմս Քոչարյանի եկան ազգայնականները, նույն ասյ վեճի հետեւանքով:
Ինչու հիշեցի այս ամենը , ուղղակի ստացվում է, որ այսօր էլ հիմնական երկընտրանքը նույնն է: Գուցե Սա Հայաստանի հավերժակա՞ն երկընտրանքն է:
Մեկ էլ մի բան թե ինչու է վտանգավոր կենսամակարդակի հետեւից ընկնելը: Չե որ եթե նպատակդ լավ ապրելն է ու միայն դա, ապա ավելի հեշտ է գնալ Եվրոպայում ապրել: Կարծում եմ ի վերջո ազգայնականները պրագմատիկ լիբերալներն են, որոնք հասկանում են, որ խիստ անհետաքրքիր տեսլական է երբ մարկանց ասում ես դիմացեք բոլոր դժվերություններին եւ անկախության երեսուներորդ տարում ձեր երկիրը կենսամակարդակով կլինի աշխարհի հիսուներորդը: Եվ ի՞նչ: Եթե դա է նպատակը հենց այսօր էլ կարելի է գնալ ու ապրել ասենք Լիտվայում: Չէ մեր լիբերալները ուրիշ բան պիտի մտածեն...
Վիքիփեդիայում պատահաբար հանդիպեցի աշխարհի երկրների ցանկը՝ ըստ մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ ցուցանիշի : 2004-ին մենք 107 -րդ էինք, այսօր կարծում եմ 98-100-ի շրջակայքում, իսկ եթե կարողանանք պահպանել տարեկան աճի տասը տոկոսը 2020-ին կլինենք 50-60 միջակայքում (կաճենք մոտ 3.13 անգամ) :
http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cou


Comments
Qo nkaragratz 'azgaynakan' (chakertneri mej) scenar@ aravelaguyn depqum utopia e yev nvazaguyn depqum khabebayutyun. Cankacatz aydpisi ghaghaparakhosutyun datapartvatz e partutyan yete hangamanqner@ tuyl chen talis (ayd depqum da arkatzakhndrutyun e).
Yes LTP-i gaghaparakhosutyun@ hamarum em iratesakan. Ayn zurk che azgaynakanutyunic - yes ayn kkocheyi real-nationalist policy. Bolors el uzum enq Hayastan vor dzgvum e Baqvic minchev Trapizon minchev Kipros bayc da hima anhnar e. Petq e yeghatz@ pahpanel u zargacnel yev voch te yearzneri yetevic @nkatz yeghatzn el korcnel.
> yearzneri yetevic @nkatz yeghatzn el korcnel.
«Եղածը պահպանել» = հանձնել Արցախը թուրքերին?
Isk qaghaqaciner@ ayd qarozchakan nyuter@ lselis lav hishum en vor metz masamb HHSh-n er vor kazmakerpec yerkrapah inqnapashtpanakan ujer@, ir dzerq@ vercrec yerkri ghek@ orhasakan pahin yev resursnerov shat aveli harust tshnamun haghtec (pah kar vor im tzanot azatamartikner@ adrbejanakan zinvorneri sapogner eyin hagnum - chem uzum asel te inchpes eyin dranq dzerq berel).
> Petq e yeghatz@ pahpanel u zargacnel yev voch te
> yearzneri yetevic @nkatz yeghatzn el korcnel.
Խնդրում եմ ճշտեք, «եղածը» ասելով ինչ ի նկատի ունեք։
> Da mi qani qaghaqakan gortzichneri tkhatz
> qarozchakan nyut e vor sharunakabar mejtegh
> e bervum cekh netelu npatakov
Ձեր ասված «մի քանի քաղաքական գործիչների» նախընտրական քարոզչությունը ինձ քիչ է հետաքրքրում։ Անձամբ տասնյակ «լեւոնականների» հետ խոսացել եմ, ու բոլորն էլ Արցախը թուրքերին հանձնելն են քարոզում այս կամ այլ կերպ։ Իհարկե, ոչ բացահայտ կերպով, օրինակ՝ «Հիմա ազատագրված տարածքը հանձնելը ճիշտ չէ, բայց եթե թուրքերի հետ հարաբերությունները բարելավենք, ապա Արցախը կկարողանա իր ինքնորոշման իրավունքը իրագործել առանց Ադրբեջանի կազմից դուրս գալու»։ Կատաղի լեւոնական Բլեյանը, օրինակ՝ հայտարարում է, թե «ղարաբաղցիները պետք է Ադրբեջանի մշակույթը զարգացնեն...»
> metz masamb HHSh-n er vor kazmakerpec
> yerkrapah inqnapashtpanakan ujer@
Այս հեքիաթները եկեք թողնենք այն մարդկանց, ով որ 88-92 թվականներին Հայաստանում չէր ապրում, ու իրադարձություններից տեղյակ չէր։
Ես ասացի: Այլ երկընտրանք իսկապես չկա: Կամ Հայաստանը պայքարում է Արցախի համար, հետեւաբար մնում է Արդրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ պատերազմական վիճակում ու նաեւ <տարածաշրջանային բոլոր նախագծերից դուրս>, կամ էլ հանձնում է Արցախը ու բարեկամական հարաբերություններ է հաստատում Արդբեջանի ու Թուրքիայի հետ: Թե դուք կարծում եք, որ հնարավոր է հարիֆցնել թուրքերին ու Արցախը չտալով բարիդրացիական հարաբերություններ ունենալ նրանց հետ ու ներգրավվել <տարածաշրջանային ինտեգրացիոն պրոցեսներում>?: Դա միֆ է:
Edited at 2008-01-16 11:03 am (UTC)
Բայց առաջին հերթին առաջարկում եմ լսել ինչ է ասում Վազգեն Մանուկյանը հիմա: «Առաքելություն ունեցող ազգ» եվ նման արտահայտություններ, միայն դա են՝ արտահայտություններ, որոնք կարող են /բայց անպայման չէ/ օգտագործվեն բավականին վատ մարդկանց կողմից, գաղափարների պակաս ունեցող հասարակության ուղեղը լվալու համար: Վազգենը հիմա, երեւի թե տանսհինգ տարի ընդդիմություն լինելու հետեւանքով, շատ ավելի ռացիոնալ մտքեր է արտահայտում: Նրա ասածը մոտավորապես հետեւյալն է. եթե մենք ուզում ենք պահպանել Ղարաբաղը, ապա պետք է ձգտենք տնտեսական զարգացման, այնպես որ դրանով կարողանանք ադրբեջանական նավթահորերի դեմն առնել: Ընդ որում, ամենակարեւորը, Վազգեն Մանուկյանը հասկանում է, որ երկարաժամկետ տնտեսական վերելքն իրագործելի է միայն ժողովրդավարական ինստիտուտների առկայության պայմաններում:
Ես մի քանի անգամ տարբեր առիթներով ասել եմ, որ խոսել Քոչարյանի, Սերժի կամ ԼՏՊ-ի «գաղափարների» մասին ինձ համար աբսուրդ է: Եթե մարդ պատասխանատվություն ունի իր պետության 16 տարվա բեսպրեդելի, օրինազանցության ու թալանի մեջ, նրա գաղափարներների մասին խոսալը ծիծաղելի է: Քոչարյանն եկավ, ավելի ճիշտ նրան բերեցին, որպես Ղարաբաղի հերոս: Այստեղ այն տարբերակն է, որ մարդուն տալիս են դեր, նա էլ ստիպված է այն խաղալ, նույնիսկ շարունակել խաղալ որ երեսը չկորցնի: Քոչարյանը բերված էր խաղալ հերոսի դերը, որ կանգնում է թուրքամետ ԼՏՊի կողքին, վերջինիս երեսը փակելու համար: Սերժն էլ մտավ նույն խաղի մեջ, որովհետեւ իր կարիերայի ամենամեծ վերելքն ապրեց հենց Քոչարյանի ժամանակ:
Ինչեւէ, եթե հիմա խոսենք նրանց մասին ով այնուամենայնիվ գաղափարներ ունի: Այստեղ իմ կարծիքով շատ մեծ է Լեւոնի մեղքը, քանզի պատերազմի ժամանակ պարտվողական տրամադրությունը հասկանալի է, բայց այն որ նա պատերազմից հետո փորձում էր «լավով պրծնել» ոչ միայն իր վրա թանկ նստեց, այլ նաեւ ամբողջ երկրի: Քանզի հնարավորություն տվեց մարկանց մի ստվար զանգվածի միանալ կոնկրետ որոշակի «թշնամուն» ջարդելու գաղափարի շուրջ: Մնացած տաս /՞/ տարին մենք թուրքամետ ՀՀՇ-ականներ ենք սպանում, ազգովի:
Իրականում լիբերալը ոչ թե նա է, ով երկիրը ծախում է թուրքին, այլ նա, ով երկրի ներքին հարցերում գերադասում է ազատական արժեքներ: Կան բազմաթիվ օրինակներ՝ լիբերալ պետությունների, որոնք չեն ամաչում պատերազմի գնալ: Եվ կան օրինակներ ավտորիտար պետությունների, որոնց ղեկավարներն իրենց պետության սուվերենիտետը կտոր կտոր ծախում են: Հարցը միայն նրանում է, որ ԼՏՊ-ի շնորհիվ, նրանք, ովքեր իրականում դեմ են լիբերալ արժեքների հնարավորություն ունեն ոչ թե ասել «մենք ավտորիտար ռեժիմի կողմնակիցներ ենք» (ինչը էդքան էլ լավ չի հնչում) այլ ասել «մենք թուրքամետության դեմ ենք պայքարում»(իմիջայլոց Սերժը չի դիմանում գայթակղությանը, մեկ մեկ թռցնում է, հիշու՞մ եք նրա՝ բարեկեցությունը ավելի կարեւոր է քան իրավունքները):
Իրականում լիբերալների եւ ազգայնականների միջեւ կա գաղափարական միայն մեկ հակասություն: Ազգայնականը ենթադրում է ինչ որ տարբերություն է դնում ազգերի միջեւ (խոսքը գնում է երկրի ներքին հարցերի մասին), ինչը կարող է խնդիրների բերել: Բայց դե նույնիսկ ստեղ աբսուրդ է. որովհետեւ Սերժը եթերից պարծենում է, թե Եզդիները, հրեաները եւ այլոք նրան պաշտպանում են: Միանգամից ասեմ, վատ չի, լավ է, բայց դա լրիվ ուրիշ օպերաից է:
Եթե ավելի նուրբ հարցին մոտենանք, ինչն է ավլելի լավ, Ղարաբաղի հարցում պահել ստատուս քվոն, թե գնալ լուրջ զիջումների, այստեղ եւս չկա լիբերալ/ազգայնական գաղափարական հարց: Ըստ իս, Ղարաբաղը տալ, կամ առանց ԼՂԻՄ տարածքի անկախության խիստ որոշակի երաշխիքի հանձնել բուֆերային գոտին, նույն բանն է, ինչով հիմա զբաղված են մեր իշխանությունները՝ երկրում ամեն մի կտոր աշխատող կամ չաշխատող պետական հիմնարկ՝ ռուսներին ձրի տալով:
Երկու խոսք էլ տնտեսական աճի մասին: Սա էլ ընդհանրապես կապ չունի ստեղ: Մինչեւ 2020 թիվը բնականաբար չենք ձգի: Քրքորյանը դժվար էտքան ապրի: Իսկ ավելի լուրջ՝ ինչքան պիտի շինարարությունը երկրի աճ ապահովի: Նայեք 2007-ի տվյալներին, կտեսնեք, որ գյուղատնտեսության մեջ համարյա թե աճ չկա: Էդ էլ աբսուրդ է կատարյալ:
Բայց ենթադրենք թե ձգենք: Սփյուռքին փողի ներհոսքի հաշվին, սենց տեմպ պահեցինք մինչեւ 2020: Հետո՞ ինչ: ՀՆԱ՛ն միայն մակրոտնտեսական ցուցանիշ է, որ մշակված է՝ պետությունների մեծ մասի համար աշխատելու: Աշխարհի պետությունների մեծ մասը չունի հայաստանի տնտեսությունը, որ տրանսֆերը կտրես տեղում կխեղդվի: